Jerzy Kosiński „Malowany ptak” (Dominika Zachciał)

Jerzy Kosiński „Malowany ptak”

wyd. Albatros

Dominika Zachciał

Powstało już wiele książek i filmów o czasach II wojny światowej. Większość z nich ukazuje powstania, płonące getta, obozy koncentracyjne. Każdemu, kto chciałby spojrzeć na tę tematykę pod zupełnie innym kątem, polecam książkę Jerzego Kosińskiego pt. „Malowany ptak”. Autor, zainspirowany własnymi wspomnieniami, opisuje w niej, jak wyglądało życie na polskiej wsi podczas wojny. Pomimo tego że prześladowania były tam dużo mniejsze, niż w miastach, a wojenne wydarzenia dużo mniej odczuwalne, okrucieństwo i wynaturzenie wpisywało się w codzienność. W warszawskim gettcie istniała granica pomiędzy tym, co dobre a co złe. W rzeczywistości opisanej przez Kosińskiego dobro zaś po prostu nie istnieje.
 

Trwa wojna. Rodzice sześcioletniego chłopca, decydują się wysłać go na wieś, bo wierzą, że tylko dzięki temu będzie miał szansę przetrwać. Rozpoczyna się wędrówka dziecka od wioski do wioski. Każdy rozdział to osobna historia, nowi bohaterowie i kolejne dramatyczne zakończenie. Zbiorowe gwałty, bijatyki kończące się śmiercią, nieustanna walka o przetrwanie to rzeczywistość, w której chłopiec musi nauczyć się funkcjonować. W pewnym momencie dziecko przestaje się czemukolwiek dziwić, patologia staje się dla Kosiński, poprzez zastosowanie pierwszoosobowej narracji, pisanej z perspektywy chłopca, pozwala nam poznać sposób rozumowania bohatera i dostrzec, w jaki sposób postrzega on otaczający go świat. Okazuje się, że to otoczenie, w którym funkcjonujemy, kształtuje nasz charakter. Chłopiec, pozbawiony jakichkolwiek pozytywnych wzorców, skazany sam na siebie i na swoją wolę przetrwania, traci umiejętność odróżniania dobra od zła. Widząc, że wiara mu nie pomaga, ludziom dobrym wcale nie żyje się lepiej, a Bóg nie nagradza tych, którzy są mu posłuszni, dochodzi do wniosku, że zło jest łatwiejsze i przyjemniejsze. Pod koniec powieści, gdy ma 12 lat, niczym nie przypomina już sześciolatka tęskniącego za rodzicami. Świat, w którym dane mu było dorastać, całkowicie okradł go z jego dziecięcej niewinności.

Kosiński w "Malowanym ptaku" zwraca uwagę na problem nietolerancji wobec różnic etnicznych. Cygańska uroda chłopca, odróżniająca go od pozostałych mieszkańców wiosek, powoduje, że jest ciągle wyśmiewany i odpychany. Samotny i wyobcowany musi nauczyć się radzić sobie we wrogim mu świecie. Kluczowa scena utworu, w której pomalowany na jaskrawe barwy ptak, zostaje zagryziony przez osobniki swojego gatunku, jest symbolem braku akceptacji dla inności.

Książka, po ukazaniu się, wzbudziła wiele kontrowersji, które do tej pory pozostają niewyjaśnione. Kosińskiego oskarżano o plagiat, zarzucono mu antypolski stosunek do wydarzeń wojennych oraz skrytykowano za pornograficzny charakter książki. Bez wątpienia jednak „Malowany ptak” to połączenie trudnej i ambitnej prozy z wysokim poziomem umiejętności pisarza. Autor posiada dar pisania o rzeczach ciężkich w sposób lekki i wciągający. Język narracji doskonale odzwierciedla świat widziany oczami małego chłopca, dzięki czemu pozbawiony dialogów sposób opowiadania nie męczy. Ale uwaga! Nie jest to książka, która pomoże nam się zrelaksować w nudne, deszczowe popołudnie. Biorąc ją do ręki musimy być przygotowani na ogromną dawkę naturalistycznych scen, wydarzeń pełnych okrucieństwa i zwierzęcego instynktu. A wtedy z pewnością się nie zawiedziemy.